Türkiye'de Dil – Türkçe ve Azınlık Dilleri

Bugünkü Türkiye'nin ulusal ve resmî dili, nüfusun %80'inden fazlası tarafından ana dil olarak, %10–15'i tarafından da ikinci dil olarak konuşulan bir Türk dili olan Türkçedir. Türk İşaret Dili Temmuz 2005'te yasal olarak tanınmıştır.

Bunun yanı sıra, bugün Türkiye'de yaşayan Türk olmayan etnik gruplar ve azınlıklar tarafından konuşulan, toplam beş farklı dil ailesine ait yaklaşık yirmi dil bulunmaktadır. Bu anlamda Türkiye çok etnili bir devlettir. Bu dillerin en önemlileri şunlardır

Rumca, özellikle de Pontus Rumcası, 1914 civarında hâlâ 1,73 milyon kişi tarafından konuşuluyordu; ancak bu kişiler süregelen zulüm nedeniyle sürgün edildi. Bugün İstanbul'da hâlâ 4.000 konuşuru kalmıştır. Bir zamanlar yaygın olan Aramice dillerden – Aramî Hristiyanların lehçelerinden – bugün Türkiye'de Turoyo (3.000 konuşur) dışında yalnızca küçük Hertevin dili (1.000 konuşur) temsil edilmektedir. Eski Aramice dillerden Nesturi Yeni Aramicesi („Süryanice/Asurca“), Keldani Yeni Aramicesi (Kaldoyo) ve Yahudi Yeni Aramicesi (Lishana Deni) bugün Türkiye'de artık konuşulmamaktadır.

Türkiye'de Kafkas dillerinin Kartvel grubuna Gürcüce (40.000 konuşur) ve Lazca (30.000) dahildir. Daha önce adı geçen Kabardeyce ve Adigece dışında Batı Kafkas dillerinden Abhazca (5.000) ve Abazaca (10.000) Türkiye'de konuşulmaktadır.

Diğer azınlık dilleri Hint-Avrupa dillerinden Arnavutça (Türkiye'de 15.000 konuşur), Romanca (25.000) ve Domarice'dir (30.000). Güncel göç hareketleri nedeniyle, adı geçen yaklaşık yirmi yerli dilin ötesinde bugün Türk dillerinden Türkmence, Kazakça, Kırgızca, Özbekçe, Uygurca, Kumukça ve Kırım Tatarcası konuşan daha küçük gruplar; ayrıca Kafkas dillerinden Çeçence, Lakça ve Lezgice ile İrani dillerden Osetçe ve Farsça konuşan birkaç yüz kişi bulunmaktadır. Bunlar mülteci grupları olduğundan, bu diller „Türkiye'nin dilleri“ arasında sayılmaz.

Bugünkü Türkiye topraklarında tarih boyunca bugün ölü olan pek çok önemli dil konuşulmuştur. Bunların en önemlileri arasında Hititçe, Luvice, Likçe, Lidyaca, Frigce, Akadca (Asurca biçiminde), Urartuca, Eski Yunanca, Bizans Yunancası, Eski Ermenice, Latince ve Aramî Hristiyanların din dili olan klasik Süryanice sayılabilir.

Selamlaşma

İyi sabahlar ! (Sabah erken)

Günaydın!

Merhaba!

Şuna benzer: Selam

İyi Günler!

İyi günler!

İyi Akşamlar!

İyi akşamlar!

İyi Geceler!

İyi geceler!

Hoş geldin/iz!

Hoş geldin/ Hoş geldiniz!

Allahaısmarladık.(Giden kişi)

Hoşça kalın!

Güle güle. (Kalan kişi)

Görüşmek üzere

Hoşça kal ! (Yeni Türkçe)

Nezaket ifadeleri

Nasılsın/ ınız?

Nasılsın/ Nasılsınız?

İyiyim.

Şöyle böyle.

Teşekkür ederim

Çok teşekkürler.

Özür dilerim!

Özür dilerim.

Rica ederim!

Lütfen!

Evet.

Hayır

Efendim?

Tamam!

Tamam / Anlaştık

Şerefe (Alkollü içkiler)

Şerefe (Onura!

Sağlığına (Alkollü içkiler)

Sağlığa

İçecekler

Gazsız su

Soda

Gazlı su

Çay

Siyah çay

Elma çay

Elma çayı

Kahve

Bira

Şarap

Kırmızı Şarap

Kırmızı şarap

Beyaz Şarap

Beyaz şarap

Rose Şarap

Roze şarap

Genel kavramlar

Büyük/ Küçük

Büyük / Küçük

Orta

Çok/ Az

Ağır/ Hafif

Uzun/ Kısa

Sağ/ Sol

Sıcak/ Soğuk

Restoranda

Garson

Bahşiş

Hesap lütfen !

Hesap, lütfen!

Afiyet olsun !

Afiyet olsun!

Alışveriş

Bu ne kadar ? O kaç para?

Bu ne kadar?

Çok pahalı!

Bu çok pahalı!

Çok fazla!

Bu çok fazla!

Çok az!

Bu çok az

...istiyorum!

İki Kilo

2 kilo

yarım kilo

½ kilo

1 Litre

1 litre

Bir şişe

1 şişe

Yeter!

Seyahat

Otobüs

Dolmuş

Minibüs/ Dolmuş

Taksi

Otagar/ Garaj

Otogar

Uçak

Havalimanı/ Havaalanı

Havalimanı

Gemi/ Liman

Araba/ Benzin istasyonu

Normal/ Kurşunsuz/ Mazot

Normal/ Kurşunsuz/ Dizel

Oda/ Duş/ Havlu

Yavaş yavaş

Çabuk çabuk

Telaffuz

Aşağıdaki harfler Almancada bilinmez veya farklı telaffuz edilir:

C/c:

- Almancadaki Dschungel kelimesindeki gibi

Camii (cami)- dschamii

Ç/ç:

- Almancadaki deutsch kelimesindeki gibi

Kaç (ne kadar) – katsch

E/e:

- kısa ae gibi

Evet (evet) – aewaet

Ğ/ğ:

- a, ı, o, u'dan sonra uzatma olarak

Dağ (dağ) daa

- e, i, ö, ü'den sonra j olarak

değil (değil) dejil

H/h:

- ünlüden önce Almancadaki Hans gibi

Postahane (postane) – postahane

- kalın ünlüden sonra Almancadaki Macht gibi

ünsüzden önce veya kelime sonunda

Bahçe (bahçe) – bachtsche

- ince ünlüden sonra ve ünsüzden önce veya kelime sonunda Almancadaki ich gibi

salih (dindar) – salich

I/ı:

- Almancadaki waren kelimesinin boğuk e'si gibi

Halı (halı) – hale

J/j:

- leger kelimesindeki gibi ötümlü sch

Plaj (plaj) – plaash

S/s:

- Almancadaki Wasser kelimesindeki gibi ötümsüz s

Su (su) – ssu

Ş/ş:

- Almancadaki schnell kelimesindeki gibi

Şelale (şelale) – schelale

V/v:

- Almancadaki Wut kelimesindeki gibi

Ve (ve) – we

- a'dan sonra au gibi

pilav (pilav) pilau

Y/y:

- Almancadaki jagen kelimesindeki gibi

Yol (yol) – jol

Z/z:

- Almancadaki Sonne kelimesindeki gibi ötümlü s

Güzel (güzel) – güsel

Sayılar

Bir

İki

Üç

Dört

Beş

Altı

Yedi

Sekiz

Dokuz

On bir

On iki

On üç vb.

On üç

Yirmi bir vb.

Yirmi bir

Otuz bir vb.

Otuz bir

Kırk

Elli

Altmış

Yetmiş

Seksen

Doksan

Yüz

İki yüz

Bin

İki bin

On bin

Yirmi beş bin

Elli bin

Yirmi beş bin

İki yüz elli bin

Beş yüz bin

Bir milyon

Beş milyon

On milyon

On bir milyon

Yirmi milyon

Yüz milyon

Yüz elli milyon

Bir milyar

Kurmancî veya Kuzey Kürtçesi, yaklaşık 6 milyon konuşurla (İrani koldan bir Hint-Avrupa dili)
Zazaca, 1,2–2 milyon konuşurla (İrani koldan bir Hint-Avrupa dili)
Arapça (Kuzey Mezopotamya Arapçası), yaklaşık 1 milyon konuşurla (Sami koldan bir Afroasyatik dil)
Azerbaycan Türkçesi, Türkiye'de 550.000 konuşurla (Oğuz koldan bir Türk dili)
Kabardeyce veya Doğu Çerkesçesi, Türkiye'de 550.000 konuşurla (Batı Kafkas dili)
Bulgarca (Pomakça), 300.000 konuşurla (Slav koldan bir Hint-Avrupa dili)
Adigece veya Batı Çerkesçesi, 300.000'e yakın konuşurla (Batı Kafkas dili)
Batı Ermenicesi ve Hemşince, 70.000 konuşurla (Hint-Avrupa dili)