Wojsko Turcji – przegląd sił zbrojnych

W budżecie obronnym na 2011 rok zaplanowano 25 miliardów dolarów amerykańskich.[104] Do tego dochodzą wydatki nieujęte w budżecie. Turcja jest od 1952 roku członkiem NATO i z ok. 612 000 żołnierzy[104] posiada drugą co do wielkości armię w sojuszu po Stanach Zjednoczonych. Tureckie wojsko jest wykorzystywane także w kraju do ochrony ludności przed klęskami żywiołowymi. Dzięki wielu strategicznie ważnym bazom Turcja służy jako punkt przerzutowy dla interwencji wojskowych na Bliskim Wschodzie.

W Turcji każdy mężczyzna od 20. roku życia podlega powszechnemu obowiązkowi służby wojskowej. Odroczenia są możliwe dla studentów uniwersytetów, osób pracujących za granicą lub w przypadku poważnej choroby. Czas trwania służby wojskowej z biegiem lat skrócono z 18 do 15 miesięcy, a ostatnio do 12 miesięcy. Na posiedzeniu Türk Silahlı Kuvvetleri (w skrócie TSK; po polsku: Tureckie Siły Zbrojne) 6 grudnia 2018 roku rozpoczęto debatę nad dalszym skróceniem jej do 9 miesięcy.[105] Nie ma możliwości odbycia cywilnej służby zastępczej. Obywatele tureccy mieszkający w Turcji mają od 3 sierpnia 2018 roku możliwość zwolnienia się z regularnej służby za 15 000 TL, czyli równowartość 2700 €, i odbycia w zamian 21-dniowego szkolenia podstawowego. Jest to jednak uzależnione od warunku, że wnioskodawca urodził się przed 1 stycznia 1994 roku. Obywatele mieszkający za granicą mogą całkowicie zwolnić się ze służby wojskowej poprzez wpłatę pieniężną. Początkowo wymagana kwota wynosiła równowartość 10 000 €, w 2016 roku obniżono ją do 1000 €, a od 2018 roku jest nieco wyższa i wynosi 2000 €. Ukończenie studiów wyższych w Turcji skraca obowiązek służby do 6 miesięcy.

W 2018 roku Turcja zajęła 20. miejsce na 155 państw w Globalnym Indeksie Militaryzacji (GMI).

Rola polityczna

Tureckie siły zbrojne uważają się za strażnika demokracji i kemalizmu. Tradycyjnie przypisują sobie „funkcję weta, gwaranta i strażnika”.[108] Już dwukrotnie, aby zakończyć kryzysy polityczne, przejęły władzę w drodze zamachu stanu, a mianowicie w 1960 i 1980 roku (w 1971 roku ponadto zmuszono do dymisji rząd Demirela). Przebieg obu zamachów był podobny: wojsko pozostawało u władzy przez kilka lat, a po reformie konstytucji oddawało ją z powrotem rządowi cywilnemu. Cele wojska były jednak w obu zamachach różne. Zamach stanu z maja 1960 roku przeprowadzili raczej lewicowo nastawieni oficerowie średniego szczebla i doprowadził on do bardziej demokratycznej konstytucji. Pucz z września 1980 roku wyszedł z kręgów generalicji i obozu prawicowego i doprowadził do nowej konstytucji. W 1997 roku interwencja wojska doprowadziła do dymisji rządu Necmettina Erbakana i jego Refah Partisi. Ten ostatni przewrót odbył się jednak bez użycia broni.

W nocy z 15 na 16 lipca 2016 roku doszło do próby zamachu stanu; zakończyła się ona niepowodzeniem. Rząd (prezydent Recep Tayyip Erdoğan i gabinet Yıldırıma) wykorzystał niepowodzenie tego puczu wojskowego, aby zwolnić dziesiątki tysięcy pracowników w wojsku, policji, wymiarze sprawiedliwości i oświacie. Część opozycji i mediów określiła to jako „cywilny pucz”.[109] Zwolniono ponad 11 000 pracowników ministerstw, 2900 sędziów i prokuratorów oraz 15 000 urzędników. Ministerstwo Edukacji cofnęło ponadto licencje nauczycielskie 21 000 pracownikom prywatnych instytucji, a Rada Szkolnictwa Wyższego zażądała dymisji wszystkich rektorów prywatnych i państwowych uczelni. Zamiast o praworządnych procesach przeciwko odpowiedzialnym za pucz prezydent Erdoğan mówił otwarcie o „czystkach”.[110] Także po referendum konstytucyjnym w Turcji 16 kwietnia 2017 roku zwolniono tysiące pracowników państwowych.

W ramach starań o członkostwo w UE parlament ograniczył w 2003 roku władzę polityczną wojskowych.

Przed reformami wojsko miało decydującą władzę w Radzie Bezpieczeństwa Narodowego. Rada obradowała co miesiąc pod przewodnictwem prezydenta i zajmowała się wszystkimi bieżącymi sprawami polityki wewnętrznej i zagranicznej.

Oficjalnie rada pełniła jedynie funkcję doradczą. Nieoficjalnie jednak równało się to uprawnieniu wojska do wydawania poleceń politykom. Po reformie funkcję rady ograniczono do doradztwa politycznego, a ponadto liczbę wojskowych w radzie zmniejszono do jednego szefa sztabu generalnego.

Na czele rady stoi teraz także cywil jako sekretarz generalny, podporządkowany wicepremierowi. Ponadto od 2003 roku cały budżet wojskowy podlega kontroli parlamentarnej, czego przed reformą nie było.

Wojsko mogło samo ustalać wydatki na wojsko i utrzymywało ukryte pozycje wydatków wojskowych w budżecie ogólnym.

Misje zagraniczne

Sztandar brygady tureckiej podczas wojny koreańskiej

Misje zagraniczne tureckiego wojska po II wojnie światowej:

• Misja ONZ w wojnie koreańskiej (1950–1953)
• Inwazja na Cypr (1974): od czasu inwazji na północy wyspy Cypr stacjonują większe siły zbrojne (w 2005 roku ok. 30 000 żołnierzy).
• Wsparcie misji ONZ w Somalii (1993–1994)
• Misja NATO SFOR w Bośni i Hercegowinie (od 1995)
• Misja NATO KFOR w Kosowie (1999)
• Irak: pod koniec lat 90. i na początku XXI wieku wielokrotne operacje na terytorium irackim przeciwko PKK. Od 2005 roku w północnym Iraku stacjonuje kilka tysięcy tureckich żołnierzy. Mają oni zapobiegać atakom bojowników PKK na Turcję.
• Misja NATO ISAF w Afganistanie (od 2001): od czerwca 2002 do lutego 2003 roku misja była pod dowództwem tureckim. Obecnie w misji uczestniczy 1795 tureckich żołnierzy. Od lutego do sierpnia 2005 roku dowództwo ponownie przez sześć miesięcy sprawowała Turcja.
• Turecka ofensywa wojskowa w północnej Syrii 2016/17: operacja Tarcza Eufratu, ofensywa wojskowa w muhafazie Idlib (od października 2017), turecka ofensywa wojskowa na Afrin (od stycznia 2018): operacja Gałązka Oliwna