Türkiye Ekonomisi – Rakamlar, Sektörler ve Ticaret

Ekonomi

Türk ekonomisi 2018 yılı sonunda resesyona girdi.

Türkiye uzun yıllardır dış ticaret açığı vermektedir. Petrol, ara mallar ve tahıl ithal edilmek zorundadır.

Türk ekonomisi, 2011'den bu yana üçte iki değer kaybı ve buna eşlik eden yüzde 20'lik enflasyonla (Mart 2019 itibarıyla) yaşanan lira çöküşünden önce, 2003'ten 2013'e kadar yüksek büyüme oranlarına ulaştı. Gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) o dönemde 303 milyar ABD dolarından 857 milyar ABD dolarına yükseldi.

ABD'de yaklaşık 2009'dan itibaren uygulanan parasal gevşeme ve AMB'nin düşük faiz politikası, milyarlarca ABD doları ve avronun gelişmekte olan ülkelere akmasına yol açtı ve o dönemde güçlü bir ekonomik büyüme yarattı. Türk ekonomisi 2010 ve 2011'de her yıl yaklaşık yüzde 9 büyüdü; 2012'de ise yüzde 2,2 büyüdü.

Bir ülkenin rekabet gücünü ölçen Küresel Rekabet Endeksi'nde Türkiye bugün 137 ülke arasında 53. sırada yer almaktadır (2017–18 itibarıyla).[118] Ekonomik Özgürlük Endeksi'nde Türkiye 2017'de 180 ülke arasında 70. sırada yer aldı.[119] Kredi derecelendirme kuruluşları Moody's ve Finch, Türkiye'nin kredi notunu 2016'nın ardından 2018'de 2018 yılında bir kez daha düşürdü: Uzun vadeli borçlar artık yalnızca „Ba2“ (çöp tahvil seviyesinde) olarak değerlendirilmektedir.

Türkiye'nin ekonomik durumu son derece çelişkilidir. Bir yanda sanayileşmiş Batı ve onun modern sanayisi (özellikle büyük şehirlerde), diğer yanda tarıma dayalı ve az gelişmiş Doğu arasında büyük bir uçurum vardır. İşsizlik oranı 2017 yılında %11,2 idi. 2017'de tüm iş gücünün %18,4'ü tarımda, %26,6'sı sanayide ve %54,9'u hizmet sektöründe çalışıyordu. 2017 için toplam çalışan sayısının 31,3 milyon olduğu tahmin edilmektedir. Kayıt dışı istihdamın yüksek payı ve kadınların düşük işgücüne katılım oranı (yaklaşık %30) iş piyasası için zorluk olmaya devam etmektedir.

Resmî asgari ücret 2016 yılında aylık brüt 1.647 Türk lirasıdır (yaklaşık 520 euro).

Örneğin İstanbul metropol bölgesi, AB'nin 15 eski üye ülkesinin ortalama gelirinin %41'ine ulaşırken, Doğu yalnızca %7'sine ulaşmaktadır. Aralarında büyük baraj projelerinin (Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP)) de bulunduğu çeşitli projelerin Doğu'nun gelişmesine yardımcı olması amaçlanmaktadır. Ayrıca Türk ekonomisinde önemli yapısal sorunlar bulunmaktadır. Nitekim tarım GSMH'ye yalnızca %11,9 katkı sağlarken iş gücünün %30,6'sını istihdam etmektedir. Sanayi GSMH'ye %29,6, hizmet sektörü ise %58,5 katkı sağlamaktadır. Tüm çalışanların %19,3'ü sanayide, %44,5'i hizmet sektöründe çalışmaktadır. 1996'dan bu yana Türkiye ile AB arasında bir gümrük birliği bulunmaktadır (ihracatın %51,6'sı AB'ye gitmekte, ithalatın %46'sı AB'den gelmektedir).

1 Ocak 2005'te eski Türk lirası (eskiden Türk poundu olarak da anılırdı) yerini Yeni Türk Lirası'na bıraktı. Böylece Türk lirasından 6 sıfır atıldı. Liranın alt birimi olan kuruş da yeniden kullanıma girdi.

Türkiye ekonomisi yüksek büyüme ile birlikte daha da yüksek bir enflasyonla karakterize edilmektedir.

Enflasyon 1994 ve 1995 civarında %150 ile neredeyse hiperenflasyon düzeyine ulaştı, 2011'de %6,5'e düştü, 2015'te %7,5 oldu.[133] 2018 yılında Türk lirasının kuru bir önceki yıla göre yaklaşık %40 düştü.

En önemli ekonomik sektörler tekstil sanayii, turizm, otomotiv sanayii, ayrıca kimya sanayii, makine imalatı ve elektronik sektörüdür. Yabancı şirketlerin Türkiye'deki doğrudan yatırımları 2002'de yaklaşık 4,6 milyar euro olup bunun 3,3 milyarı Almanya'dandı. 2007'deki 22 milyar ABD dolarından 2009 mali krizinin ardından 8,5 milyara düştü ve o zamandan beri yılda 12 ila 13 milyar ABD doları arasında seyretmektedir.

Kredi derecelendirme kuruluşları, 2016'daki darbe girişiminden bu yana kurumlarda yaşanan aşınmanın etkisiyle ülkenin notunu birkaç kez düşürdü: Moody's ulusal para birimini çöp seviyesine indirdi ve merkez bankası ile mahkemelerin siyasi etkilerden bağımsız olmamasını eleştirdi. Türkiye, yatırımcılarının yüksek riskine karşılık olarak on yıllık tahviller için yılda yüzde 12 ila 13 ödemek zorunda kaldı. Ciddi boyuttaki cari işlemler açığı büyümeye devam etti.

Türk lirasının euro karşısındaki kuru 2016'dan şu anki 2018'e kadar yaklaşık %40 düştü